Większość umów z konsumentami opiera się na gotowych wzorcach: regulaminach, ogólnych warunkach, cennikach. Konsument rzadko ma wpływ na ich treść, dlatego prawo kontroluje, czy przedsiębiorca nie wykorzystał swojej przewagi. Postanowienia, które tę granicę przekraczają, to klauzule niedozwolone, czyli abuzywne.
Co mówi Kodeks cywilny
Zgodnie z art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, o ile zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Trzy warunki, które muszą być spełnione
- Brak indywidualnego uzgodnienia. Postanowienie pochodzi z wzorca, a konsument nie miał rzeczywistego wpływu na jego treść.
- Sprzeczność z dobrymi obyczajami. Chodzi o zapisy nierówno rozkładające prawa i obowiązki, np. dające przedsiębiorcy uprawnienia, których konsument nie ma.
- Rażące naruszenie interesów konsumenta. Nie każdy niekorzystny zapis jest niedozwolony, musi to być naruszenie istotne.
Przykłady z listy ustawowej
Art. 385³ Kodeksu cywilnego zawiera przykładowy wykaz postanowień, które w razie wątpliwości uważa się za niedozwolone. Należą do nich m.in. wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności za szkodę na osobie, jednostronna zmiana umowy bez ważnych przyczyn określonych w umowie oraz nakładanie na konsumenta rażąco wygórowanej kary umownej.
Co z tego wynika dla konsumenta
- Zapis nie wiąże od początku. Konsument nie musi go zaskarżać ani wnosić o jego unieważnienie, taki zapis nie wiąże go z mocy prawa.
- Umowa trwa dalej. Zgodnie z art. 385¹ § 2 strony są związane umową w pozostałym zakresie.
- Ochrona obejmuje także drobnych przedsiębiorców. Gdy osoba prowadząca jednoosobową działalność zawiera umowę, która nie ma dla niej charakteru zawodowego, przysługuje jej ochrona konsumencka.
Co z tego wynika dla przedsiębiorcy
Stosowanie klauzul niedozwolonych w relacji z konsumentami to nie tylko ryzyko przegranego sporu. To także ryzyko decyzji Prezesa UOKiK i kary pieniężnej do 10% obrotu. W kolejnych wpisach opisujemy rejestr klauzul niedozwolonych i typowe błędy w regulaminach sklepów.
Podsumowanie
Klauzula abuzywna to zapis, na który konsument nie musi się godzić. Jeśli regulamin lub umowa zawiera postanowienie, które wydaje się jednostronne, warto sprawdzić je pod kątem art. 385¹ Kodeksu cywilnego.